Category Archives: Ciąża

Płuca płodu

Płuca w czasie życia wewnątrzmacicznego nie są w pełni rozwinięte. Są małe, zapadnięte, znajdują się wysoko w klatce piersiowej, uniesione przez przeponę. Rozwój tkanki płucnej, zdolnej do podjęcia samodzielnej, sprawnej czynności oddechowej następuje stopniowo i przez całą ciążę. Pełną sprawność uzyskują płuca pod koniec życia płodowego, a nawet dopiero w 2—3 tygodniu od urodzenia. W niektórych okolicznościach płuca podejmują czynność oddechową przedwcześnie, przed urodzeniem. Następuje wtedy patologiczna aspiracja wód płodowych z przykrymi powikłaniami, do obumarcia płodu włącznie. Ruchy klatki piersiowej płód wykonuje bardzo wcześnie — na początku ciąży. Są one nierytmiczne, powierzchowne i po wydobyciu płodu z worka owodniowego można je obserwować już w 3 miesiącu. W późniejszym okresie w jamie macicy spostrzegano ruchy klatki piersiowej płodu za pomocą promieni rentgenowskich. Nadto przesłanką przemawiającą za ruchami płuc oraz wnikaniem do nich płynu owodniowego było stwierdzenie w nich różnych środków cieniujących wstrzykiwanych do worka owodniowego.

Krew płodu

Właściwości i wartości krwi ściśle wiążą się z mechanizmem krążenia, dlatego muszą być rozpatrywane równocześnie. Donoszony płód ma około 300 ml krwi, która stanowi 8—10% wagi ciała. Krwiotworzenie w życiu wewnątrzmacicznym spotyka się w: pęcherzyku żółtkowym, kosmówce, płucach, wątrobie, śledzionie, węzłach chłonnych i szpiku kostnym. Skład elementów morfotycznych we krwi płodowej różni się od składu krwi dorosłego. Krwinek czerwonych jest około 5 mln/mm3, w tym znajdują się krwinki czerwone jądrzaste. Stosunek odsetkowy tych ostatnich w odniesieniu do ogólnej liczby krwinek białych wynosi 7. Hemoglobiny znajduje się 21,6 g%, co wynosi około 113%. Krew w żyle pępowinowej jest nasycona tlenem tylko w 50—60%, a u dorosłego w 96—97%. Krwinek białych jest 15 000/mm3. Objętość krwinek czerwonych jest większa niż u dorosłego, stąd w krwinkach płodowych jest więcej hemoglobiny. Większa liczba krwinek czerwonych, większy poziom hemoglobiny oraz obecność hemoglobiny płodowej mają stanowić czynniki kompensacyjne dla gorszych warunków utleniania płodu. U płodu stale występuje niższe ciśnienie parcjalne tlenu we krwi, stąd warunki, w jakich znajduje się płód, porównuje się do panujących na dużych wysokościach (Mount Everest). W prawidłowych warunkach w czasie porodu częstość czynności serca płodu obniża się po skurczu macicy, w czasie „ustalania się” główki oraz w momencie zetknięcia się z przeponą miednicy.

Początek krążenie płodowego

Krążenie płodowe zaczyna się bardzo wcześnie, już w okresie zarodkowym, z chwilą połączenia układu naczyniowego płodu z naczyniami łożyska. Z początkowych wysepek krwiotwórczych, zarówno w obrębie kosmówki, jak i w tkankach zarodkowych, rozwijają się naczynia krwionośne. W końcu 3 i na początku 4 tyg. od zapłodnienia zaczyna się już praca serca. Serce jest głównym motorem, który swoją pracą powoduje przes’uwanie się krwi przez zwiększone koryto naczyniowe (naczynia płodowe, pępowinowe i łożyskowe). Zwiększoną pracą serca w okresie wewnątrzmacicznym tłumaczy się przerost mięśnia, zwiększony ciężar oraz objętość. Należy pamiętać, że ma ono inny zakres pracy, wskutek skąpego zaopatrywania płuc w krew, mniejszego ciśnienia krwi oraz innych właściwości biofizykochemicznych krwi. Prawdopodobnie dlatego serce płodu w życiu wewnątrzmacicznym spełnia zwiększone zadania należycie. Ciśnienie krwi płodu wzrasta z rozwojem ciąży i przy końcu wynosi około 70 mm Hg. Jest ono równe w obu komorach serca płodu. Czynność serca płodu zaczyna się już na początku ciąży, jednakże wysłuchać i ocenić można je dopiero w 18 do 20 tygodnia ciąży. Częstość uderzeń serca wynosi 120—160, średnio 140/min. Tętno płodu wyróżnia dwubitny charakter. W zasadzie czynność skurczowa serca ma własny automatyzm, uwarunkowany obecnością ośrodków nerwowych, znajdujących się w mięśniu sercowym. Należy tu zauważyć, ze w pewnych stanach kobiet ciężarnych częstość uderzeń serca płodu może ulegać zmianie. W stanach podniecenia oraz w chorobach z wysoką ciepłotą ciała u ciężarnej czynność serca płodu ulega przyśpieszeniu. Opisy krążenia krwi płodowej zwykle zaczynają się od serca, gdyż ono wykonuje zasadniczą pracę w całym układzie.

Cechy krążenia płodowego

W układzie wewnątrzmacicznego krążenia płodowego występują duże różnice w stosunku do krążenia u dorosłych. Dotyczą one zarówno struktury, jak i czynności. Zasadnicze elementy odróżniające krążenie płodowe od krążenia u osób dorosłych:a. serce płodu jest większe i bardziej kuliste, jego ciężar w stosunku do wagi ciała jest dwukrotnie większy niż u dorosłego, b. w przegrodzie międzyprzedsionkowej znajduje się otwór owalny (foramen ovale), c. istnieje przewód tętniczy (ductus arteriosus — Botalli), który łączy aortę z tętnicą płucną, d. obecność przewodu żylnego (ductus venosus — Arantii) znajdującego się między żyłą pępowinową a żyłą główną dolną,e. w systemie krążenia płodowego znajduje się dodatkowy narząd — popłód,f. krew jest utleniana w łożysku, a nie w płucach, g. w tętnicach płodu jest niższe ciśnienie (od 40 do 70 mm Hg), h. tętno płodu jest szybsze (140/min),i. krew płodu ma większą objętość, większą zdolność łączenia tlenu oraz inny skład zarówno elementów morfotycznych, jak i płynnych niż u dorosłych.

Układ krążenia płodowego

W rozwoju zarodka ludzkiego mezodermalny zawiązek serca różnicuje się już w okresie powstawania pierwszych somitów. Początkowo parzysty, przekształca się w pojedynczą ce- wę sercową. W tym okresie (zarodek 2,6 mm) odchodzi od serca jako ramię wstępujące parzysta tętnica główna, która następnie biegnie wzdłuż struny grzbietowej jako ramię zstępujące. Po drodze oddaje gałązki boczne idące ku łukom skrzelowym, tętnice żółtkowe oraz pępkowe, przechodzące przez szypułę brzuszną, pęcherzyk żółtkowy oraz do kosmówki. W tym okresie układ żylny, złożony z żył głównych przednich (w. cardinales anteriores) i podobnych żył tylnych, zlewa się na wysokości serca w żylne przewody Cuviera (ductus Cuvieri) uchodzące do zatoki żylnej (sinus venosus). Do zatoki tej wpadają również żyły żółtkowe (w. vitellinae), prowadzące krew z pęcherzyka żółtkowego, oraz dwie żyły pępkowe (w. umbilicales) odchodzące od kosmówki. Pęcherzyk żółtkowy u człowieka nie odgrywa większej roli w odżywianiu zarodka i wcześnie zanika, w związku z czym krążenie żółtkowe nie odgrywa istotniejszego znaczenia. Ostateczny podział początkowo pojedynczego worka sercowego na prawą i lewą część serca pozostaje w związku z podziałem krążenia na obieg obwodowy (duży obieg krwi) i krążenie płucne. Dochodzi do podziału wspólnej jamy przedsionkowo-komorowej oraz równocześnie dzieli się wspólny pień tętniczy na aortę i pień tętnicy płucnej. U 14 mm zarodka ludzkiego (około 37 dni od zapłodnienia) wzrastająca przegroda międzykomorowa nie jest jeszcze całkowicie zamknięta i przez pewien czas może utrzymywać się otwór międzykomorowy, również przegroda przedsionkowa nie rozdziela całkowicie przedsionków, a połączenie międzyprzedsionkowe utrzymuje się aż do końca życia płodowego, a nawet dłużej. Utrzymanie się drożności tych otworów w życiu pozapłodowym może być przyczyną wady serca.

Stopień dojrzałości płodu

Wielkość, wiek lub stopień dojrzałości płodu ocenia się na podstawie cech morfologicznych i właściwości fizjologicznych. Wielkość płodu zależy od wielu czynników, zarówno genetycznych, jak i środowiskowych. Jednakże w poszczególnych okresach trwania ciąży pewne średnie wartości są dość stałe. Ciężar ciała oraz długość, chociaż dla celów klinicznych i sądowych nie są zawsze wystarczające, to w codziennej pracy nadal są najczęściej używanymi wartościami dla określania wewnątrzmacicznego wieku płodu. Prawie 100 lat temu Hassę podał bardzo łatwą do zapamiętania formułę, określającą na podstawie czasu trwania ciąży długość płodu w poszczególnych miesiącach ciąży. Obliczanie długości płodu. Według tego zestawienia w pierwszej połowie ciąży (do końca 5 miesiąca) długość płodu od wierzchołka główki do pięt równa się kwadratowi liczby ukończonych miesięcy, np. w 4 miesiącu — 4 X 4 = 16 cm. Długość płodu w 4 miesiącu średnio może wynosić 16 cm. Natomiast w drugiej połowie ciąży (od 6 miesiąca) mnożymy odpowiedni miesiąc przez 5, np. w 8 miesiącu ciąży 8 X 5 = 40 cm. Wprawdzie reguła tych obliczeń jest prosta, jednakże praktycznie mało obecnie użyteczna i musi być oceniana bardzo krytycznie. Od 8 do 16 tygodnia ciąży następuje ostateczny intensywny rozwój narządów, z których największym w tym okresie jest wątroba.

Rozwój płodu

Trwa od 5 tyg. ciąży do jej zakończenia. Rozwój płodu w życiu wewnątrzmacicznym charakteryzuje bardzo szybki wzrost. W żadnych późniejszym okresie życia pozamacicznego nie ma tak szybkiego proporcjonalnie przyrostu zarówno ciężaru, jak i długości ciała. Od 2 miesiąca po zapłodnieniu, kiedy to można dokonać miarodajnych pomiarów zarodka, do końca ciąży ciężar ciała powiększa się 800-krotnie, a długość wzrasta 50-krotnie. Zwiększenie długości i ciężaru płodu nie jest proporcjonalne w każdym okresie trwania ciąży. W I trymestrze ciąży wzrosty są znacznie szybsze niż w końcu ciąży. Oczywiście spostrzeżenia te odnoszą się do wzrostu proporcjonalnego, a nie do wartości bezwzględnych w gramach i w centymetrach. Ciężar 1 kg płód osiąga około 30 tygodnia ciąży, 3 kg — w 36 tygodniu ciąży, a 3,5 kg dopiero w ostatnim tygodniu. Średnia przyrostu ciężaru ciała płodu wynosi około 12,5 g dziennie, jednakże mało informuje ona o sposobie i okresach przyrostu. Na początku wczesnego okresu rozwoju istnieją zawiązki narządów wewnętrznych. Rozwój tych narządów nie odbywa się proporcjonalnie do czasu trwania ciąży. Następuje również zmiana proporcji poszczególnych części ciała w przebiegu życia wewnątrzmacicznego. W 3 miesiącu życia płodowego głowa stanowi 1/2 całej długości. W połowie ciąży wynosi 1/3, a przy porodzie płodu donoszonego tylko długości płodu. Należy zaznaczyć, że u dorosłego człowieka długość głowy w stosunku do pozostałej części ciała jest jeszcze krótsza i wynosi 1/4. Linia dzieląca ciało na połowy przenosi sję z dolnego odcinka głowy w 3 miesiącu na wysokość pępka przy końcu ciąży.

Okres zarodkowy

W tym okresie wyróżnicowuje się obraz zarodka rozpoznawanego mikroskopowo. Zaczyna się od procesu gastrulacji, w której powstają 3 listki zarodkowe, i kończy się z chwilą ukształtowania się układu krwionośnego. Następuje to około 5 tygodnia. Gastrulacja jest następnym po blastuli etapem rozwoju zarodka. Następuje uszeregowanie warstw bądź komórek określanych listkami zarodkowymi:1. zewnętrzny — ektoderma, 2. wewnętrzny — entoderma,3. środkowy — mezoderma. Powstawanie listków zarodkowych ma duże znaczenie, ponieważ stanowi przejście od okresu powiększenia liczby komórek do okresu, w którym występuje przewaga procesów różnicowania i specjalizacji. Powstają narządy pierwotne, z których tworzą się narządy ostateczne. Przekształcanie się pierwotnych komórek embrioblastu w proste tkanki zarodka, następnie w wyspecjalizowane tkanki i narządy, a w końcu w płód zdolny do samodzielnego życia jest procesem bardzo złożonym i długotrwałym. Okres ten charakteryzuje bardzo intensywna organogeneza.