Wymiary łożyska

Łożysko o spoistości ciastowatej ma kształt dysku o wymiarach: 20 X 18 X 2,5 cm. Średni ciężar bez błon i pępowiny wy- Ciężar nosi około 450 g, a współczynnik wagowy ciężaru łożyska do ciężaru płodu od 0,12 do 0,14, natomiast cały popłód waży około 100 g więcej, a podobny współczynnik wynosi od 0,15 do 0,16. Łożysko ma dwie powierzchnie: płodową — od strony wód płodowych — i matczyną (maciczną), która przylega bezpośrednio do ściany macicy. Na powierzchni płodowej, pokrytej lśniącą owodnią, od przyczepu pępowiny rozchodzą się na obwód promieniście bądź rakietowato naczynia krwionośne. Spostrzega się często na niej osady włóknika. Powierzchnię matczyną (maciczną) charakteryzuje obecność różnej wielkości zrazów (15 do 20) pooddzielanych różnej głębokości bruzdami. W obrazie mikroskopowym łożyska wyróżnia się wiele szczegółów. Omówimy w skrócie niektóre z nich: Płyta kosmkowa znajduje się przy powierzchni płodowej, a płyta podstawowa przy powierzchni matczynej. Wytyczają one zasadniczy kształt i wygląd łożyska. Pomiędzy nimi znajdują się kosmki. Wyróżniamy tu pnie kosmkowe, odgałęzienia od pni i kosmki końcowe. Kosmki końcowe stanowią elementarne, zasadnicze składniki strukturalne i funkcjonalne łożyska. Pokrywający je trofoblast stanowi bezpośrednią powierzchnię wymiany pomiędzy matką i płodem, która obliczona za pomocą histometrii punktowej w mikroskopie świetlnym wynosi około 13 m2. Nabłonek kosmkowy spoczywający na grubej błonie podstawnej składa się z zespólni i pojedynczych komórek Langhansa (cytotrofoblastu). Na powierzchni zewnętrznej — od przestrzeni międzykosmkowej — znajdują się różnej długości i grubości mikrokosmki. W cytoplazmie, szczególnie w obrazie mikroskopu elektronowego, spostrzega się bogatą strukturę z pęcherzykami mikropinocytarnymi i ziarnistościami lipidowymi. Kosmki zespalające płytę podstawową z resztą tkanki łożyskowej nazywają się chwytnymi. Błonki naczyniowo-nabłonkowe są strukturami kosmków końcowych i stanowią najwęższą przegrodę między krwią płodową, znajdującą się w naczyniach kosmkowych, i krwią matczyną przestrzeni międzykosmkowej. Pączki zespólniowe — są to skupienia jąder zespólni, występują w około 30% kosmków. Złogi mas włóknikowatych (fibrynoid) znajdują się w płycie kosmkowej i podstawowej oraz w przestrzeni międzykosmkowej i w samych kosmkach. Złogi soli wapnia — są spostrzegane zarówno w obrazie makroskopowym, jak i mikroskopowym, głównie w łożyskach z ciąż donoszonych. Jedynie w płycie podstawowej łożyska znajdują się elementy matczyne (komórki doczesnowe i cewki gruczołowe oraz naczynia). Przegrody łożyska odchodzą od płyty podstawowej w miejscu bruzd i dzielą łożysko na zrazy.

Łożystko – placenta

Ze względu na swoją budowę należy do typu krwiokosmkowego (krew matki bezpośrednio opływa pokrywę nabłonkową kosmków). W łożysku ludzkim w porównaniu do innej grupy łożyskowców istnieje najmniej warstw tkankowych oddzielających krążenie płodowe od matczynego. W biologii zwierząt wyróżnia się 4 typy łożysk: 1. łożysko typu krwiokosmkowego (placenta hemochorialis), 2. łożysko typu śródbłonkowo-kosmkowego (placenta endotheliochorialis), 3. łożysko typu łącznotkankowo-kosmkowego (placenta syndesmochorialis),4. łożysko typu nabłonkowo-kosmkowego (placenta epitheliochorialis).

Budowa popłodu

Popłód jest narządem o złożonej budowie. Elementy morfologiczne składające się na jego zasadniczą strukturę są częścią jaja płodowego. Jako narząd jaja płodowego jest ściśle współzależny od rozwoju płodu i od ciężarnej, chociaż ma pewną autonomię działania. Popłód składa się z trzech zasadniczych elementów: a) łożyska, b) błon płodowych pozałożyskowych i c) pępowiny.

Układ moczowy

Rozwija się z nefronów na przestrzeni od VI somitu szyjnego do ostatniego lędźwiowego w postaci śródnercza, poniżej którego różnicuje się nerka ostateczna. Śródnercze zawiera elementy podobne jak nerka ostateczna, tj. kłębuszki naczyniowe oraz cewki uchodzące do kanału śródnercza (Wolffa). Rola pranercza u człowieka jest ciągle dyskutowana, z uwagi na to, że w okresie szczytowego rozwoju morfologicznego ujście dróg moczowych jest jeszcze zamknięte błoną stekową. Pod koniec ciąży nerka ostateczna zaczyna czynność wydalniczą, czego dowodem jest obecność moczu w pęcherzu moczowym płodu.

Przewód pokarmowy

Zawiązuje się oń z entodermy w postaci cewy jelitowej, po obu końcach ślepo zakończonej, a połączonej w swej środkowej części przewodem jelitowo-żółtkowym z pęcherzem żółtkowym. Już w 4 tygodniu życia zarodka pojawia się otwór ustny, natomiast otwór odbytowy powstaje dopiero w 3 miesiącu. Cewa jelitowa stanowi również początek rozwoju dla gruczołów trawiennych przewodu pokarmowego — trzustki i wątroby. Po 28 tygodniu ciąży układ trawienny przewodu pokarmowego wykazuje pełny zespół enzymów potrzebnych płodowi oraz wydzielin gruczołowych, jednakże ostateczny skład enzymów trawiennych ustala się dopiero w życiu poza- płodowym. W drugiej połowie ciąży u płodów stwierdzono odruch połykania i ruchy robaczkowe jelit. Przyjmuje się, że ze stałych elementów wód płodowych oraz złuszczonych komórek nabłonkowych przewodu pokarmowego powstaje smółka, która zostaje wydalona po porodzie.

Układ wewnątrzwydzielniczy płodu

Narządy płodu mające wewnątrzwydzielnicze właściwości zaczynają swoją czynność już w pierwszej połowie’ ciąży. Oczywiście dokładna ocena czynności jest bardzo trudna, ponieważ płód znajduje się pod wpływem działania hormonów matki i łożyska. Stąd badając czynność hormonalną płodu należy zawsze pamiętać o tych trzech możliwych źródłach (matka, płód, łożysko) mogących wpływać na siebie. Dokładne poznanie struktury morfologicznej narządów przyczyniło się do lepszego zrozumienia ich czynności w zakresie wydzielania hormonów. W rozbudowanym aparacie wysepkowym Langhansa w trzustce płodu donoszonego wykazano dużą zawartość insuliny. Pearse na podstawie badań nad przysadką ludzką sugeruje wydzielanie gonadotropiny już u 9-tygodniowych płodów. Badania doświadczalne oraz morfologiczno-cytochemiczne potwierdzają czynność hormonalną nadnerczy. Jak wykazały badania histochemiczne, już kora płodowa wykazuje obecność dehydrogenazy 3B-ol-hydroksysterydowej, której aktywność wybitnie narasta w korze ostatecznej. Obecność dehydrogenazy 3B-ol-hydroksysterydowej może być wyrazem sterydowej czynności hormonalnej gruczołów. Obecnie niektórzy przyjmują, że łożysko nie syntetyzuje samoistnie hormonów sterydowych, a aromatyzuje androgeny nadnerczy płodu bądź matki do estrogenów. Aktywność dehydrogenazy sterydowej opisano również w komórkach Leydiga w jądrach już u 10-tygodniowych płodów. Ogólnie przyjęto, że współistniejącym enzymem jest dehydrogenaza glukozo-6-fosforanowa, której czynność dostarcza zredukowanego nukleotydu trój- fosfopirydynowego, koniecznego w szeregu hydroksylacji, w przebiegu syntezy hormonów sterydowych.

Płuca płodu

Płuca w czasie życia wewnątrzmacicznego nie są w pełni rozwinięte. Są małe, zapadnięte, znajdują się wysoko w klatce piersiowej, uniesione przez przeponę. Rozwój tkanki płucnej, zdolnej do podjęcia samodzielnej, sprawnej czynności oddechowej następuje stopniowo i przez całą ciążę. Pełną sprawność uzyskują płuca pod koniec życia płodowego, a nawet dopiero w 2—3 tygodniu od urodzenia. W niektórych okolicznościach płuca podejmują czynność oddechową przedwcześnie, przed urodzeniem. Następuje wtedy patologiczna aspiracja wód płodowych z przykrymi powikłaniami, do obumarcia płodu włącznie. Ruchy klatki piersiowej płód wykonuje bardzo wcześnie — na początku ciąży. Są one nierytmiczne, powierzchowne i po wydobyciu płodu z worka owodniowego można je obserwować już w 3 miesiącu. W późniejszym okresie w jamie macicy spostrzegano ruchy klatki piersiowej płodu za pomocą promieni rentgenowskich. Nadto przesłanką przemawiającą za ruchami płuc oraz wnikaniem do nich płynu owodniowego było stwierdzenie w nich różnych środków cieniujących wstrzykiwanych do worka owodniowego.

Krew płodu

Właściwości i wartości krwi ściśle wiążą się z mechanizmem krążenia, dlatego muszą być rozpatrywane równocześnie. Donoszony płód ma około 300 ml krwi, która stanowi 8—10% wagi ciała. Krwiotworzenie w życiu wewnątrzmacicznym spotyka się w: pęcherzyku żółtkowym, kosmówce, płucach, wątrobie, śledzionie, węzłach chłonnych i szpiku kostnym. Skład elementów morfotycznych we krwi płodowej różni się od składu krwi dorosłego. Krwinek czerwonych jest około 5 mln/mm3, w tym znajdują się krwinki czerwone jądrzaste. Stosunek odsetkowy tych ostatnich w odniesieniu do ogólnej liczby krwinek białych wynosi 7. Hemoglobiny znajduje się 21,6 g%, co wynosi około 113%. Krew w żyle pępowinowej jest nasycona tlenem tylko w 50—60%, a u dorosłego w 96—97%. Krwinek białych jest 15 000/mm3. Objętość krwinek czerwonych jest większa niż u dorosłego, stąd w krwinkach płodowych jest więcej hemoglobiny. Większa liczba krwinek czerwonych, większy poziom hemoglobiny oraz obecność hemoglobiny płodowej mają stanowić czynniki kompensacyjne dla gorszych warunków utleniania płodu. U płodu stale występuje niższe ciśnienie parcjalne tlenu we krwi, stąd warunki, w jakich znajduje się płód, porównuje się do panujących na dużych wysokościach (Mount Everest). W prawidłowych warunkach w czasie porodu częstość czynności serca płodu obniża się po skurczu macicy, w czasie „ustalania się” główki oraz w momencie zetknięcia się z przeponą miednicy.